Αγαπητέ Πρόεδρε,
Αγαπητοί εκπρόσωποι των Κρητικών Ομοσπονδιών από όλον τον κόσμο,
Κυρίες και κύριοι,
Αγαπητοί φίλοι,
Θα ήθελα να ξεκινήσω με μια προσωπική εξομολόγηση. Δεν γεννήθηκα στην Κρήτη. Γεννήθηκα στη Μακεδονία. Κι όμως, η Κρήτη υπήρχε στη ζωή μου πολύ πριν γνωρίσω τον άνθρωπο με τον οποίο θα δημιουργούσα την οικογένειά μου.
Στη Μακεδονία μεγαλώσαμε με μια ιστορία που δύσκολα ξεχνιέται. Μεγαλώσαμε γνωρίζοντας ότι, όταν η Μακεδονία χρειάστηκε ανθρώπους να πολεμήσουν για την ελευθερία της, οι Κρητικοί άφησαν πίσω τις οικογένειές τους, τα χωριά τους, τις καλλιέργειές τους και τη ζωή τους, για να έρθουν να πολεμήσουν για έναν τόπο που δεν ήταν ο τόπος τους. Ήταν όμως η Ελλάδα τους.
Αυτό δεν ήταν απλώς ένα κεφάλαιο στα βιβλία της ιστορίας. Ήταν μέρος της συλλογικής μας μνήμης. Ακόμη και σήμερα, στις παρελάσεις για την απελευθέρωση της Μακεδονίας, οι Κρητικοί έχουν τη δική τους ξεχωριστή θέση. Γιατί η ιστορία δεν ξέχασε ποτέ τι πρόσφεραν. Από τότε κατάλαβα ότι για τους Κρητικούς η πατρίδα δεν μετριέται με χιλιόμετρα. Μετριέται με ευθύνη.
Αργότερα, η ζωή με έφερε στην Κρήτη. Η οικογένεια του συζύγου μου έχει βαθιές ρίζες στα Χανιά και συνδέεται με τη δημόσια ζωή του τόπου επί πολλές γενιές. Μέσα από αυτή τη διαδρομή γνώρισα την Κρήτη όχι ως επισκέπτρια, αλλά ως άνθρωπος που έζησε την καθημερινότητά της. Και ανακάλυψα κάτι που όσοι αγαπούν την Κρήτη γνωρίζουν πολύ καλά. Η Κρήτη δεν σε φιλοξενεί απλώς. Σε υιοθετεί. Κάποια στιγμή παύεις να αισθάνεσαι φιλοξενούμενος και γίνεσαι μέρος της.
Όλοι όσοι μοιραστήκαμε τη ζωή μας με Κρητικούς ή Κρητικές ξέρουμε ότι κάποια στιγμή αποκτούμε κι εμείς κάτι από αυτή την ιδιαίτερη ψυχή. Μαθαίνεις ότι η φιλοξενία δεν είναι μια τυπική ευγένεια αλλά τρόπος ζωής. Ότι η λεβεντιά δεν είναι επίδειξη δύναμης αλλά αξιοπρέπεια. Ότι η περηφάνια δεν σημαίνει αλαζονεία, αλλά ευθύνη απέναντι στην ιστορία σου.
Όσο περισσότερο γνώριζα την Κρήτη, τόσο περισσότερο καταλάβαινα ότι πρόκειται για έναν τόπο γεμάτο δημιουργικές αντιθέσεις. Είναι ένα νησί, κι όμως οι άνθρωποί του σκέφτονται σαν να ζουν σε μια μεγάλη ήπειρο. Περιβάλλεται από θάλασσα, κι όμως η ταυτότητά του γεννήθηκε στα βουνά. Έχει έναν από τους αρχαιότερους πολιτισμούς της Ευρώπης, κι όμως δεν εγκλωβίστηκε ποτέ στο παρελθόν του. Κάθε γενιά Κρητικών αισθανόταν ότι δεν αρκεί να κληρονομήσει μια μεγάλη ιστορία. Οφείλει να δημιουργήσει τη δική της.
Ίσως γι’ αυτό ο Νίκος Καζαντζάκης δεν έγραψε μόνο για την Κρήτη. Έγραψε για τον άνθρωπο. Για τον άνθρωπο που δεν συμβιβάζεται, που μετατρέπει τη δυσκολία σε δημιουργία, που δεν φοβάται να αναμετρηθεί με τα όριά του και που θεωρεί την ελευθερία όχι προνόμιο αλλά ευθύνη. Και αυτό είναι, πιστεύω, το βαθύτερο χαρακτηριστικό της Κρήτης. Δεν είναι μόνο ένας τόπος. Είναι μια στάση ζωής.
Αυτή η στάση ζωής εξηγεί και κάτι ακόμη. Γιατί οι Κρητικοί, όπου κι αν βρέθηκαν στον κόσμο, δεν έχασαν ποτέ τον δεσμό τους με τον τόπο τους. Έφυγαν, ταξίδεψαν, δημιούργησαν, πρόκοψαν. Έγιναν επιχειρηματίες, πανεπιστημιακοί, ερευνητές, καλλιτέχνες, πολιτικοί. Άνοιξαν δρόμους σε κάθε ήπειρο. Αλλά δεν έπαψαν ποτέ να λένε με υπερηφάνεια: «Είμαι από την Κρήτη».
Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη δύναμη της κρητικής διασποράς. Δεν κράτησε μόνο τη μνήμη. Κράτησε ζωντανή μια ταυτότητα.
Κυρίες και κύριοι,
Για δεκαετίες μιλούσαμε για την ομογένεια με συγκίνηση. Την ευχαριστούσαμε, την τιμούσαμε, τη συναντούσαμε στα συνέδρια. Σήμερα όμως ο κόσμος έχει αλλάξει. Και μαζί του πρέπει να αλλάξει και ο τρόπος με τον οποίο βλέπουμε τον παγκόσμιο ελληνισμό. Δεν αρκεί να διατηρούμε τους δεσμούς μας. Πρέπει να δημιουργούμε μαζί το μέλλον μας.
Και γι’ αυτό βρίσκομαι σήμερα εδώ. Όχι μόνο για να μιλήσουμε για όσα προσέφερε η κρητική διασπορά. Αλλά κυρίως για όσα μπορεί να δημιουργήσει από εδώ και πέρα.
ΜΕΡΟΣ Β΄
Η ομογένεια ως στρατηγικός πυλώνας της εθνικής ανάπτυξης
Κυρίες και κύριοι,
Ο απόδημος ελληνισμός υπήρξε διαχρονικά ένας από τους σημαντικότερους πυλώνες του ελληνισμού. Από τους μεγάλους εθνικούς ευεργέτες έως τα μεταναστευτικά κύματα του 20ού αιώνα, οι Έλληνες της διασποράς στάθηκαν δίπλα στην πατρίδα στις πιο δύσκολες στιγμές της ιστορίας της. Σήμερα, όμως, ο ρόλος της ομογένειας αποκτά μια νέα, ακόμη πιο στρατηγική διάσταση.
Η ανάπτυξη δεν μετριέται πλέον μόνο με οικονομικούς δείκτες. Μετριέται με την ικανότητα μιας χώρας να κινητοποιεί το ανθρώπινο κεφάλαιό της, όπου κι αν αυτό βρίσκεται. Και η Ελλάδα διαθέτει ένα τεράστιο συγκριτικό πλεονέκτημα: μια παγκόσμια κοινότητα ανθρώπων που διακρίνονται στην επιχειρηματικότητα, στην επιστήμη, στον πολιτισμό και στη δημόσια ζωή.
Η συμβολή της ομογένειας στην αναπτυξιακή πορεία της χώρας εκφράζεται μέσα από τέσσερις μεγάλους άξονες.
Ο πρώτος είναι η οικονομία και οι επενδύσεις. Οι Έλληνες του εξωτερικού αποτελούν γέφυρες εμπιστοσύνης ανάμεσα στην Ελλάδα και στις διεθνείς αγορές. Με τις γνώσεις, την εμπειρία και τα δίκτυά τους μπορούν να προσελκύσουν επενδύσεις, να ανοίξουν νέες αγορές για τις ελληνικές επιχειρήσεις και να δημιουργήσουν ευκαιρίες ανάπτυξης που καμία κρατική πολιτική από μόνη της δεν μπορεί να εξασφαλίσει.
Ο δεύτερος είναι η μεταφορά γνώσης και τεχνολογίας. Για πολλά χρόνια μιλούσαμε για το brain drain και πιο πρόσφατα για το brain gain. Πιστεύω όμως ότι ο στόχος του 21ου αιώνα είναι το Brain Network: ένα παγκόσμιο ελληνικό δίκτυο επιστημόνων, ερευνητών, πανεπιστημιακών και στελεχών που θα συνεργάζεται διαρκώς με τα ελληνικά πανεπιστήμια, τα ερευνητικά ιδρύματα και τις επιχειρήσεις. Δεν χρειάζεται όλοι να επιστρέψουν στην Ελλάδα. Χρειάζεται όλοι να μπορούν να συμβάλλουν στην πρόοδό της.
Ο τρίτος άξονας είναι η πολιτιστική και τουριστική διπλωματία. Η ομογένεια αποτελεί τον πιο αξιόπιστο πρεσβευτή της χώρας μας. Προβάλλει την ελληνική γλώσσα, τον πολιτισμό, τα προϊόντα, τον τουρισμό και τον σύγχρονο δημιουργικό ελληνισμό, ενισχύοντας καθημερινά το διεθνές αποτύπωμα και το Brand Greece.
Και ο τέταρτος άξονας είναι η πολιτική και γεωπολιτική επιρροή. Σε μια εποχή μεγάλων διεθνών ανακατατάξεων, η παρουσία των Ελλήνων σε πανεπιστήμια, διεθνείς οργανισμούς, επιχειρήσεις, κοινοβούλια και κέντρα λήψης αποφάσεων αποτελεί ένα πολύτιμο εθνικό κεφάλαιο. Η επιρροή αυτή δεν υποκαθιστά την εξωτερική πολιτική της χώρας. Την συμπληρώνει και την ενισχύει.
Αυτός είναι ο σύγχρονος ρόλος της ομογένειας. Όχι απλώς να διατηρεί ζωντανή τη μνήμη της πατρίδας, αλλά να αποτελεί συνδιαμορφωτή του μέλλοντός της.
Και αν αυτή είναι η μεγάλη δύναμη του παγκόσμιου ελληνισμού, η κρητική ομογένεια αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της δημιουργικής σχέσης με τον τόπο καταγωγής της.
ΜΕΡΟΣ Γ΄
Η κρητική ομογένεια: από την ιστορική προσφορά στη στρατηγική συνεργασία
Η Ελλάδα υπήρξε από τις πρώτες χώρες που αντιλήφθηκαν ότι ο απόδημος ελληνισμός δεν αποτελεί απλώς μια κοινότητα συναισθηματικά δεμένη με την πατρίδα, αλλά έναν θεσμό εθνικής σημασίας.
Η ίδρυση της Γενικής Γραμματείας Απόδημου Ελληνισμού, η θεσμοθέτηση του Συμβουλίου Απόδημου Ελληνισμού και η κατοχύρωσή του στο άρθρο 108 του Συντάγματος αποτέλεσαν σημαντικά βήματα για την οργάνωση της σχέσης της ελληνικής πολιτείας με τους Έλληνες της διασποράς. (ejournals.lib.uoc.gr)
Σήμερα, όμως, η μεγάλη πρόκληση είναι διαφορετική. Δεν αρκεί η εκπροσώπηση. Χρειάζεται μια νέα σχέση συνεργασίας, με συγκεκριμένους στόχους και μετρήσιμα αποτελέσματα.
Σε αυτή τη νέα εποχή, η κρητική ομογένεια διαθέτει ένα μοναδικό συγκριτικό πλεονέκτημα.
Ήδη λειτουργεί ως ένα από τα πιο οργανωμένα δίκτυα του παγκόσμιου ελληνισμού. Το Παγκόσμιο Συμβούλιο Κρητών συντονίζει τις μεγάλες οργανώσεις της διασποράς στην Αμερική, την Ευρώπη, την Αυστραλία, τη Νέα Ζηλανδία και τη Νότια Αφρική, ενώ μόνο η Παγκρητική Ένωση Αμερικής αριθμεί περισσότερα από εξήντα ενεργά παραρτήματα. (Υπουργείο Εξωτερικών Ελλάδας)
Αυτή η οργανωτική δύναμη αποτελεί από μόνη της ένα σημαντικό αναπτυξιακό κεφάλαιο.
Το ζητούμενο σήμερα δεν είναι να δημιουργήσουμε νέους δεσμούς. Οι δεσμοί υπάρχουν και είναι ισχυροί.
Το ζητούμενο είναι να τους μετατρέψουμε σε ένα οργανωμένο δίκτυο γνώσης, καινοτομίας, επιχειρηματικότητας και επενδύσεων, με σταθερούς θεσμούς συνεργασίας ανάμεσα στην Κρήτη και την παγκόσμια κρητική κοινότητα.
Και πιστεύω ότι η Κρήτη μπορεί να γίνει το πρώτο ολοκληρωμένο παράδειγμα αυτής της νέας σχέσης ανάμεσα στην Ελλάδα και τη διασπορά της.
Αυτό είναι το όραμα που θα ήθελα να καταθέσω σήμερα.
ΜΕΡΟΣ Δ΄ Global Crete 2035
Ένα νέο αναπτυξιακό σύμφωνο ανάμεσα στην Κρήτη και την παγκόσμια κρητική κοινότητα
Κυρίες και κύριοι,
Πιστεύω ότι ήρθε η ώρα να περάσουμε από τη διαπίστωση στην πρόταση.
Η Κρήτη διαθέτει σήμερα όλα τα βασικά συστατικά της επιτυχίας: ισχυρά πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα, δυναμικές επιχειρήσεις, διεθνή αναγνώριση στον τουρισμό και στον πολιτισμό, αλλά και ένα από τα πιο οργανωμένα δίκτυα διασποράς του ελληνισμού.
Αυτό που λείπει δεν είναι οι δυνατότητες.
Είναι το κοινό σχέδιο.
Δεν παριστάνω ότι προτείνω σήμερα ένα ολοκληρωμένο σχέδιο. Απλά μέσα από την προσωπική μου εμπειρία και διαδρομή συνεισφέρω κάποιες ιδέες σε μια συλλογική προσπάθεια που θα πρέπει να γίνει απο την Περιφέρεια Κρήτης, τα πανεπιστήμια, τους παραγωγικούς φορείς και το Παγκόσμιο Συμβούλιο Κρητών … Αν το πετύχουμε, η Κρήτη μπορεί να γίνει το πρώτο διεθνές πρότυπο αξιοποίησης της διασποράς στην Ευρώπη.»
Γι’ αυτό προτείνω σήμερα μια πρωτοβουλία με τίτλο Global Crete 2035.
Ένα δεκαετή οδικό χάρτη συνεργασίας ανάμεσα στην Κρήτη και την παγκόσμια κρητική κοινότητα. Ένα σχέδιο που δεν δημιουργεί έναν ακόμη θεσμό, αλλά συνδέει τους υπάρχοντες θεσμούς γύρω από έναν κοινό στόχο: να μετατρέψουμε την παγκόσμια δύναμη των Κρητών σε αναπτυξιακή δύναμη για την Κρήτη.
Το σχέδιο αυτό μπορεί να στηριχθεί σε επτά πυλώνες.
Πρώτος πυλώνας: Να γνωρίσουμε τη δύναμή μας.
Η δημιουργία του πρώτου Παγκόσμιου Ψηφιακού Δικτύου Κρητών. Μια δυναμική χαρτογράφηση επιστημόνων, επιχειρηματιών, ερευνητών, στελεχών, ανθρώπων του πολιτισμού και της δημόσιας ζωής, ώστε να γνωρίζουμε το ανθρώπινο κεφάλαιο που διαθέτουμε και να μπορούμε να το ενεργοποιούμε.
Δεύτερος πυλώνας: Να ενώσουμε τη γνώση με την καινοτομία.
Ένα μόνιμο πρόγραμμα συνεργασίας της κρητικής διασποράς με το Πανεπιστήμιο Κρήτης, το Πολυτεχνείο Κρήτης, το Ελληνικό Μεσογειακό Πανεπιστήμιο και το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας. Ανταλλαγές καθηγητών, κοινά ερευνητικά προγράμματα, υποτροφίες και δίκτυα αριστείας.
Τρίτος πυλώνας: Να κινητοποιήσουμε το επενδυτικό κεφάλαιο της διασποράς.
Η δημιουργία ενός ετήσιου Cretan Investment Forum, όπου θα συναντώνται επενδυτές, επιχειρήσεις, startups, πανεπιστήμια και η κρητική ομογένεια, καθώς και η διερεύνηση ενός Diaspora Venture Fund για επενδύσεις στην καινοτομία και στις νέες επιχειρήσεις.
Τέταρτος πυλώνας: Να επενδύσουμε στη νέα γενιά.
Ένα πρόγραμμα Roots to Crete, ώστε οι νέοι τρίτης και τέταρτης γενιάς να ζουν, να σπουδάζουν, να εργάζονται ή να κάνουν πρακτική άσκηση στην Κρήτη για λίγες εβδομάδες ή μήνες κάθε χρόνο. Η ταυτότητα διατηρείται όταν γίνεται εμπειρία.
Πέμπτος πυλώνας: Να κάνουμε την Κρήτη ένα παγκόσμιο brand.
Ένα διεθνές δίκτυο πρεσβευτών της Κρήτης που θα προβάλλει τον πολιτισμό, τον τουρισμό, τη γαστρονομία, τα προϊόντα και τις επιχειρηματικές δυνατότητες του νησιού σε όλο τον κόσμο.
Έκτος πυλώνας: Να δημιουργήσουμε ένα μόνιμο Συμβούλιο Στρατηγικής Συνεργασίας.
Ένα ευέλικτο όργανο που θα συνδέει την Περιφέρεια Κρήτης, τα πανεπιστήμια, τους παραγωγικούς φορείς και το Παγκόσμιο Συμβούλιο Κρητών, παρακολουθώντας την πρόοδο του σχεδίου και προτείνοντας νέες πρωτοβουλίες.
Έβδομος πυλώνας: Να αφήσουμε μια κοινή παρακαταθήκη.
Κάθε μεγάλη γενιά αφήνει πίσω της ένα έργο. Προτείνω να εξετάσουμε τη δημιουργία ενός μεγάλου έργου με τη συμβολή της κρητικής διασποράς — όπως ένα δίκτυο φοιτητικών εστιών ή ένα διεθνές κέντρο καινοτομίας και πολιτισμού — που θα μείνει ως μόνιμη προσφορά των Κρητών του κόσμου στις επόμενες γενιές.
Αυτό είναι το νόημα του Global Crete 2035.